Mevrouw mijn oma

Ze begint te lachen als ik naar haar toe kom lopen, en attendeert me erop dat ik 15 minuten te laat ben: "je bent te laat jongen, als altijd, dat moesten we vroeger eens doen’’ zegt ze ouderlijk: waarop ik haar drie zoenen geef en mijn verontschuldigingen aanbied.
M’n oma, een vrouw met een verleden en een heden. En de toekomst? Daar wil ze het niet over hebben, heeft ze me al duidelijk gemaakt toen ik haar belde om te vragen of ik haar mocht interviewen.
‘’Ik leef bij de dag jongen, terugkijken wil ik wel; maar vooruit kijken niet!’’ aldus mijn oma.

We rijden naar haar kamer, waar de thee met de bijbehorende krakelingen al klaar staan. Ze gaat zitten, op haar voor mij zo bekende luie stoel, en begint te mopperen over de verpleegsters die ‘’weer geen tijd’’ hadden om haar hond uit te laten..
De hond.. die al 20 jaar dood is.

Mijn oma: man verloren, zoon verloren, huis verloren, vrienden verloren, en voor haar gevoel de grip op het leven verloren: dit geeft ze als argument als ik haar vraag of ze gelukkig is.
‘’Weet je jongen, als je een jong meisje bent, kijk je ernaar uit om een gezin te stichten en oud en gelukkig te worden met je man en kinderen. Als je die eenmaal verloren bent, je oud en grijs bent, in een kamertje van 16m2 meter leeft en zelf nog niet eens je kousen aan kunt doen.. dan kun je niet meer van geluk spreken.
In zo’n situatie spreek je van leefbaar maar niet meer van geluk aldus mijn oma: de vrouw waar ik als klein kind altijd tegenop keek omdat ze zo prachtig kon vertellen over vroeger en nu amper haar thee kan roeren.

Maar ze is ‘’helder’’ vandaag, normaal neemt haar beginnende dementie de overhand en kraamt ze wartaal uit, maar het is fijn om weer eens een "normaal gesprek’’ met haar te kunnen voeren. Vooral omdat het me nu ook wel erg goed uitkomt.
Eenmaal het eerste kopje thee te hebben opgedronken, is het tijd om mijn interview vragen te stellen.
Ik leg haar nogmaals uit waarom ik haar interview, en als ik haar vraag wat ze vindt van de maatschappij van tegenwoordig dan zegt ze dat ze zich zorgen maakt, ‘’’wij hebben dit land na de oorlog weer opgebouwd, en nu wordt het met dezelfde vaart weer net zo goed naar de ellende geholpen’’
Grof in de mond is ze wel, maar goed dat is mijn oma, grof in de mond, eerlijk en direct.. nu weet ik weer waar ik dat laatste van heb!

Ik vraag haar hoe ze vindt dat ze in het verpleeghuis verzorgd wordt, en vraag haar hoe dit vroeger ging.
Ze begint te lachen, en vraagt of ik naief ben? ‘’Je ziet toch wel hoe het er hier aan toe gaat? Je bent een nummer in een grote fabriek, er is nergens tijd voor, soms zijn er ‘’uitslaapdagen’’ omdat er niet voldoende personeel is, ja die meiden hier kunnen er niets aan doen hoor, dat is allemaal de schuld van de hoge heren, die zelf in een dikke auto onder hun kont rijden.

Ik zie dat het haar duidelijk kwaad maakt en opwindt, en vraag haar hoe de verzorging van ouderen er vroeger aan toe ging: Vroeger jongen! Toen hadden de mensen nog ontzag en respect voor hun ouders, ze namen hun ouders in huis en verzorgden ze tot het laatste moment! Later kwamen er rusthuizen, men sliep op zalen en het was net als een ziekenhuis! Dat is het enige wat nu een verbetering is, we slapen nu niet met zn zessen maar met zn tweeen op een kamer’’!

Ja, mijn idee is het niet hoor! Je ouders vonden het destijds nodig, enne ja als ik eerlijk ben moet ik wel zeggen dat het ook niet meer ging hoor…het werd allemaal wel wat moeilijker, voor mezelf zorgen enzo. En het huis werd ook te groot! Maar ze denken dat ik ziek ben maar dat is niet zo hoor! Terwijl ze dat zegt begint ze te stotteren, en merk ik dat haar verwarring de overhand weer neemt.

Het lijkt me een goed moment om het gesprek even af te kappen.
We drinken wat thee, en na een tijdje probeer ik het gesprek voort te zetten: ik vraag haar of hoe ze terugkijkt op haar leven en welke herinneringen haar zijn bijgebleven, ze begint te lachen en begint voluit te vertellen:

‘’Toen ik nog een klein meisje was, groeide ik bij mijn ouders in Aerdenhout op, mijn vader was directeur van de wiebertjesfabriek (die van de keelpastilles) en daarom woonden we in een mooi huis. Ik was enig kind en heb een gelukkige jeugd gehad, zo heb ik veel paardgereden, gezwommen en gingen we 3 a 4 keer per jaar op vakantie naar de Costa del Sol’’
Ja jongen, dat waren nog eens tijden!! Herhaalt ze nog eens.
Jongens daar dacht je toen nog niet aan! Je was druk bezig met te genieten van je leven! Totdat de oorlog eraan kwam.
De tijden veranderden en omdat mijn vader een belangrijke functie had in zowel het zaken als het politieke leven moesten we onderduiken.
Bijna 2 jaar hebben we ondergedoken gezeten op een boerderij in Groningen. We aten op een gegeven moment tulpenbollen omdat er niets meer te eten was! En dan hadden we nog geluk! Ik verveelde me mateloos omdat er op de boerderij geen leuke dingen te doen waren, behalve de zoon van de boer dan, je opa.

Mijn oma begint spontaan te huilen, ik vraag haar of ze wil dat ik stop met interviewen; maar ze dwingt me bijna om verder te gaan! Ik besluit om haar maar te laten vertellen en zo gebeurt het, ik attendeer haar erop dat ze was gebleven bij vertellen over haar ontmoeting met mijn opa;
‘’Ow ja, Hendrik zegt ze’’ en ze begint spontaan weer te lachen: Wat ben ik blij dat ik met hem getrouwd ben geweest, mijn ouders vonden het eerst niets hoor dat ik met hem verkering kreeg. Ze hadden liever gezien dat ik trouwde met de zoon van een bankier of directeur maar nee, dat was niets voor mij!
En vroeger was het nou eenmaal zo dat je naar je ouders luisterde! Ik heb dan ook veel moeten praten met mijn ouders om ze te overtuigen van mijn liefde voor Hendrik.

Toen de oorlog was afgelopen, keerden we weer terug naar Aerdenhout, maar niet voor lang. Kort nadat we weer terug waren, verhuisde ik terug naar Groningen.

Je opa had inmiddels het boerenbedrijf georven van zijn ouders en we besloten om het te verkopen. Omdat Hendrik wel gestudeerd had, is hij gaan werken als chef bij een olieraffinaderij, niet een heel erg belangrijke functie; maar wel belangrijk genoeg om mijn ouders er toch echt van te overtuigen dat de liefde tussen ons echt was.

Op mijn vierentwintigste werd je vader geboren, we waren dolgelukkig; ik had inmiddels namelijk al twee keer een miskraam gehad.
We woonden nog steeds in Groningen en we waren dolgelukkig. Totdat mijn ouders overleden, totaal onverwachts.
Op een van hun tripjes naar Spanje, kregen ze een auto ongeluk. Het is een verschrikkelijke periode in mijn leven geweest. Ik was erg op mijn ouders gesteld, en vond het dan ook verschrikkelijk dat ze onverwachts overleden.
Omdat ik het enige kind van mijn ouders was erfde ik het landgoed van mijn ouders en daarom was het bijna onmogelijk voor me om dit alles te verkopen.
Daarom besloten we om naar Aerdenhout te verhuizen en je vader net zo’n mooie jeugd te geven als dat ik had gehad.

Ze begint te lachen en maakt een opsomming van de leuke dingen die ze in die tijd deden: verhalen van dierentuin bezoeken tot kermisattracties komen naar boven. Totdat ze spontaan begint te huilen.
De verpleegster komt op dat moment binnen en vraagt of ze kan helpen, waarop mijn oma haar afsnauwt!! Ik schrik ervan.. maar besef me tegelijkertijd dat ik het haar niet kwalijk kan nemen; een kenmerk van dementie is immers zeer afwisselend gedrag.

Ik vraag de verpleegster om te gaan.. en wacht todat mijn oma verder gaat met haar verhaal.
Ze vertelt me dat ze ze mist: haar man, haar zoon en haar ouders.
Maar vertelt me ook dat ze beseft dat ze verder moet, en moet genieten van haar leven zolang het nog duurt.

Het was een bijzonder gesprek, met mevrouw, mijn oma.